Een Nederlandse studente verblijft al maandenlang tussen een van de gevaarlijkste apensoorten ter wereld. De Utrechtse Cynthia Agema (28) werkt tijdelijk op Chimpanzee Island, waar ze geïsoleerd van de buitenwereld tussen een groep chimpansees onderzoek doet. Dat leverde al bijzondere momenten op, vertelt ze in gesprek met ZooFlits.
Agema wilde voor haar afstudeeronderzoek iets met wilde dieren doen, bij voorkeur primaten. “Vaak sluiten studenten bij al lopende onderzoeken aan, maar ik zag hiermee mijn kans om eindelijk iets met primaten te kunnen doen.” Na veel bellen en rondvragen kwam ze uit bij Ngamba Island Chimpanzee Sanctuary, een opvanglocatie voor chimpansees die niet meer in het wild kunnen leven. Het wordt mede beheerd door het Jane Goodall Institute.
“Ik heb mensapen altijd heel interessant gevonden qua gedrag”, legt Agema uit. Die fascinatie begon in dierentuinen, waar ze voor haar reis naar Afrika ook veel kennis opdeed. “Ik ben naar aanleiding van video’s die ik voorafgaand op social media maakte in contact gekomen met DierenPark Amersfoort. Daar mocht ik een dag meelopen bij de chimpansees. Ook heb ik meerdere dagen gewerkt in het apencentrum van Zoo Leipzig.”
“Ik heb door deze ervaringen met name veel geleerd over de omgang met chimpansees”, vertelt Agema. “De verzorgers hier op het eiland weten veel van de apen, maar de communicatie is anders. Qua veiligheid ben ik blij dat ik in Nederland goede instructies heb gekregen. Je moet bijvoorbeeld echt uitkijken met je handen en haar bij ze.” Buiten de communicatie met het lokale personeel blijkt ook de rest van het leven op het eiland even schakelen.
Omschakelen
“Het is een hele overgang. De hygiëne is hier echt heel anders. Als je in een restaurant de keuken zou zien zoals hij er hier uitziet, zou je er echt nooit gaan eten”, vertelt ze lachend. “Je zit op een eiland waar je niet vanaf kan, je moet daarom gewoon de knop omzetten. Je eet iedere maaltijd bonen en maispap. Mijn lichaam reageerde hier niet goed op. Ik bestel nu maar extra fruit met de boot die één keer in de vijf dagen langskomt.”
Met die boot gaat ook een groep nieuwe dierverzorgers mee, om te rouleren. De apen blijven permanent op het eiland. De meeste apen daar zijn op jonge leeftijd als wees opgevangen. “Mede door armoede worden moederchimpansees doodgeschoten voor het vlees. De jongen belanden dan in de huisdierhandel en worden soms door autoriteiten onderschept of later gedumpt. Ook zijn hier circusapen uit onder meer Rusland.”
Balletje geven
Tussen deze bijzondere omstandigheden doet Agema haar afstudeerproject. “Ik doe onderzoek naar het gevoel van oneerlijkheid bij chimpansees. Ik geef twee chimpansees in verblijven naast elkaar dezelfde taak: ik geef ze een balletje dat ze op een andere plek terug moeten geven. De ene krijgt als beloning een ananas, de ander een wortel – wat ze minder lekker vinden.”
“Ik focus mij dan op hun reacties. Hoe reageren ze op mij, maar ook op de andere dierverzorgers die ze al veel langer kennen.” Hoewel ze alle statistieken nog moet uitwerken, valt haar op dat de apen veel minder vaak met haar het spelletje willen doen. “Het zegt veel over hoe deze apen een band opbouwen. Het gaat uiteindelijk hopelijk meer inzicht geven in de intelligentie en het sociale gedrag van deze dieren.”
Kijkje op het eiland
De apen op het eiland beschikken over een uniek verblijf. “Overdag zijn de apen eigenlijk allemaal in het bos. Het grootste deel van het eiland is een dichte jungle waar wij niet komen. In de avond kunnen ze de keuze maken of ze buiten blijven of naar binnen willen. Daarvoor zijn nachtverblijven gebouwd. Wij verblijven alleen op een klein puntje van het eiland, dat is afgezet met een groot hek.”
Dat hek houdt meerdere individuen van de groep echter niet tegen. “Meerdere chimpansees weten dat als ze een grote tak pakken en deze tussen twee stroomdraden zetten, ze erdoorheen kunnen komen.” Ondanks de hoge stroompercentages die op de bedrading staan, houdt dat de dieren niet tegen. “Dan wordt er over het eiland gefloten door verzorgers en moet je binnenblijven of naar het water.” Van zwemmen houden de chimpansees immers niet. Daarna worden ze terug hun verblijf in gelokt. “Dat lukt vaak met eten”, weet de afstudeerstudent.
Rol van dierentuinen
Agema’s onderzoek van meerdere maanden in het land zit er bijna op. “Het project is voor mij nu al geslaagd. Ik wilde graag met de mensen werken die er zoveel vanaf weten. Ook heb ik al bijna 8000 dollar in kunnen zamelen voor de opvang.” Dat lukte haar mede door korte videocontent die ze voorafgaand en tijdens haar onderzoek op social media plaatste. “Het geld gaat naar voer, arbeidskosten, educatie voor de lokale bevolking – anders blijft het dweilen met de kraan open. Waarschijnlijk gaat het ook naar de reparaties van het hek”, vertelt ze lachend.
Dierentuinwereld
Of ze met haar opgedane ervaring een toekomst voor zich ziet in de dierentuinwereld, weet ze nog niet. “Het welzijn van chimpansees in dierentuinen mag soms beter. Dierentuinen zouden chimpanseeverblijven waar mogelijk ruimer kunnen maken. Dat is een van de grote verschillen met de opvang hier. Door vaste voermomenten met publiek zorg je dan wel dat de zichtbaarheid goed blijft.”
“Dierentuinen hebben een rol op het gebied van educatie. Ik zou op zich wel in dierentuinen willen werken, al wil ik dan wel dat in mijn functie de nadruk meer ligt op het grotere plaatje. Dus niet alleen de diersoorten in het park helpen, maar hen ook in het wild onderzoeken en zoeken hoe je mensen hierbij kunt betrekken. Ik ga denk ik eerst als dierenarts in een praktijk in Nederland ervaring opdoen, daarna zien we het wel.”
