Een Nederlandse dierentuinmedewerker is coördinator geworden van een felbegeerd dierentuindier. Binnen Europa bestaat een lange wachtlijst van dierentuinen die goodfellow-boomkangoeroes willen houden, een bijzondere soort die nog lang niet iedereen kent. Apenheul-medewerker Nick van Eeuwijk (26) krijgt samen met slechts twee collega’s de taak om het wereldwijde fokprogramma in goede banen te leiden.
Sinds twee weken mag Van Eeuwijk zich officieel vicecoördinator van het EAZA Ex situ Programme (EEP) voor deze boomkangoeroesoort noemen. Dat is het Europese fokprogramma van dierentuinvereniging EAZA. Samen met de inmiddels gepensioneerde directeur van Zoo Krefeld en een collega in Australië neemt hij de coördinatie van dit programma voor de boomkangoeroes op zich. “Er werd verjonging in het management gezocht en dit was een mooie kans.”
Dat Van Eeuwijk bij het fokprogramma betrokken is geraakt, komt niet helemaal uit de lucht vallen. Al zijn hele leven is hij gefascineerd door “dieren die een beetje vreemd zijn”, waaronder deze buideldieren. Hij deed eerder al onderzoek naar de soort. “Maar ook de regio Papoea-Nieuw-Guinea – waar de boomkangoeroes voorkomen – vind ik superinteressant”, vertelt hij in gesprek met ZooFlits.
In zijn nieuwe functie is Van Eeuwijk met zijn twee collega’s verantwoordelijk voor het fokbeleid, de uitwisseling van dieren tussen dierentuinen, het beheer van genetische gegevens en onderzoek. Op dit moment houden elf Europese dierentuinen goodfellow-boomkangoeroes. “Mijn eerste taak is het managen van de populatie, de groei en genetische gezondheid.”
Het fokprogramma is volgens de Nederlander bijzonder, omdat het een van de weinige is die wereldwijd worden aangestuurd. Ook dierentuinen in Singapore, Japan, Papoea-Nieuw-Guinea en Australië doen mee. “Er is vorig jaar nog een dier vanuit Parijs naar Australië gegaan. Het is zo’n kleine populatie dat het belangrijk is dit allemaal samen te doen.” In totaal maken volgens Van Eeuwijk slechts 56 boomkangoeroes deel uit van het wereldwijde fokprogramma, waarvan ongeveer de helft in Europa verblijft.
Bijzondere soort
Goodfellow-boomkangoeroes lijken op het eerste gezicht op gewone kangoeroes met opvallende kleuren, maar hebben een bijzondere eigenschap: ze zijn volledig aangepast aan het leven in bomen. De dieren komen voor in de bergbossen van Papoea-Nieuw-Guinea, waar ze zich met hun sterke voorpoten en lange staart tussen de takken bewegen.
Er bestaan verschillende soorten boomkangoeroes. Begin deze eeuw werd internationaal afgesproken dat Europese en Australische dierentuinen zich vooral zouden richten op de fok van goodfellow-boomkangoeroes. Amerikaanse dierentuinen concentreren zich op de net iets anders gekleurde matschie-boomkangoeroe.
(Tekst gaat verder onder de foto)

Moeizame voortplanting
Het houden en fokken van de soort in dierentuinen blijkt nog lang niet vanzelfsprekend. “Het zijn bladeters en daarmee lastig te houden dieren. Door hun dieet zijn ze van nature bijvoorbeeld heel gevoelig voor overgewicht, wat het fokken moeilijk maakt. Met drie jongen per jaar groeit de populatie niet en halen we niet onze doelen om de groep genetisch goed te houden”, legt Van Eeuwijk uit.
“De afgelopen twee jaar heb ik onderzoek gedaan naar het dieet en de gewichten van boomkangoeroes in gevangenschap en in het wild. Met die aanbevelingen kunnen we het overgewicht beter sturen. Dat zal zich in de komende een tot twee jaar met nieuw samengestelde koppels moeten vertalen in betere fokresultaten. Het is daarmee een bijzondere periode.”
Bescherming in het wild
Naast het in stand houden van een reservepopulatie worden deelnemende dierentuinen sterk aangemoedigd om financieel bij te dragen aan natuurbeschermingsprojecten in Papoea-Nieuw-Guinea. “Papoea is de meest biodiverse regio ter wereld en de boomkangoeroe is daar het grootste zoogdier. Het is niet per se zo dat boomkangoeroes uit dierentuinen daar gaan worden uitgezet, maar ze vormen hét boegbeeld voor de bescherming van die regio.”
Projecten die dierentuinen ondersteunen, richten zich op het lokaal opvangen van dieren, waarbij dierentuinpersoneel van over de hele wereld wordt ingezet. Ook worden initiatieven ondersteund voor duurzame koffieteelt, onderwijs en gezondheidszorg. “Dit is allemaal om handvatten te bieden om de lokale bevolking zich op een duurzame manier te laten ontwikkelen, zonder dat dit afhankelijk is van houtkap of het gebruik van de natuur.”
Van Eeuwijk noemt als voorbeeld het Tree Kangaroo Conservation Program, dat samen met de lokale bevolking beschermde natuurgebieden in Papoea-Nieuw-Guinea beheert. Dit project richt zich specifiek op de matschieboomkangoeroe. “De lokale bevolking jaagt op de kangoeroes voor het vlees. Er zijn nu no-huntingzones afgesproken. Als het daar goed gaat met de populatie, komen ze vanzelf naar de omliggende bufferzones, waar ze wel bejaagd mogen worden. Maar zo blijft de populatie wel in stand.”
Het tonen van boomkangoeroes in dierentuinen speelt volgens Van Eeuwijk een belangrijke rol bij het werven van steun. “Dierentuinen zijn de tweede of derde grootste donateur van natuurbescherming ter wereld. Je kunt moeilijk mensen warm maken voor de bescherming van zo’n gebied als je er niets van kan laten zien.”
(Tekst gaat verder onder de foto)

Lange wachtlijst
Dierentuinen die de soort willen houden, moeten echter veel geduld hebben. “De soort is bedreigd, attractief en er is een belangrijk beschermingsproject aan gekoppeld. Veel progressieve dierentuinen willen zich hier daarom op focussen. Maar er zijn tientallen dierentuinen wereldwijd die interesse tonen.” Er is daarom een wachtlijst waar dierentuinen soms jarenlang op staan.
Namen van geïnteresseerde parken kan Van Eeuwijk niet noemen, al heeft Zoo Leipzig onlangs publiekelijk bekendgemaakt boomkangoeroes te willen houden in een toekomstig themagebied. In de Benelux is de soort momenteel alleen in Zoo Antwerpen te zien.
Cruciale rol
Van Eeuwijk levert gedeeltelijk vanuit zijn eigen vrije tijd en werkuren in Apenheul een bijdrage aan het fokprogramma. Zo werkt hij ook in de nacht en vroege ochtenduren om met collega’s aan de andere kant van de wereld contact te hebben. Dat Van Eeuwijk bij Apenheul werkt, betekent overigens niet dat het apenpark zelf de soort wil hebben, vertelt hij.
Vanuit Nederland worden ook nog tientallen andere EEP-fokprogramma’s gecoördineerd. Zo beheert Safaripark Beekse Bergen die van de witte neushoorn en de Zuid-Afrikaanse cheeta. Artis coördineert dat van onder meer de westelijke laaglandgorilla en Diergaarde Blijdorp is verantwoordelijk voor onder meer de rode panda, Aziatische olifant en Aziatische leeuw.
“Ik denk dat we het als Nederland redelijk gemiddeld doen qua aantal EEP’s dat we coördineren. We hebben een dipje gehad. Het kost natuurlijk tijd en daarmee geld. We zijn grondleggers van EAZA en ik vind dat we meer mogen doen. De laatste jaren is er gelukkig weer een positieve ontwikkeling. Je hebt gewoon gepassioneerde mensen nodig. Het is belangrijk werk, je leert er veel van en het is waardevol voor de toekomst”.














