Artis opent deze week voor het eerst sinds vijf jaar het volledig gerenoveerde Artis-Aquarium. Het gebouw opende in 1882 en is daarmee een van de oudste aquaria ter wereld. Na een peperdure opknapbeurt moet het aquarium weer decennialang mee kunnen. Een video van ZooFlits toont de volledig vernieuwde aquariumbeleving.
Dat het Artis-Aquarium toe was aan een renovatie, kwam voor veel bezoekers niet als een verrassing. Op muren en langs de randen van aquaria was al lange tijd zichtbaar dat zout water zijn sporen had nagelaten. Achter de schermen bleek de schade nog veel groter.
De hoofddraagconstructie, plafonds en het stucwerk waren zwaar aangetast. Volgens Artis kon alleen een ingrijpende restauratie het monumentale gebouw behouden voor de toekomst. Op 1 februari 2021 sloot het aquarium daarom de deuren. Daarna begon “met respect voor het oorspronkelijke ontwerp van architect Gerlof Salm” een van de duurste dierentuinbouwprojecten van Nederland.
Wie vijf jaar later door het gebouw loopt, ziet dat het hele gebouw er zowel binnen als buiten weer als nieuw uit ziet. Nieuwe verlichting, interactieve educatie en moderne tentoonstellingen geven het gebouw een museumachtige uitstraling. Verspreid door het gebouw zijn kunstwerken van verschillende makers te vinden. Maar het draait natuurlijk om de aquaria.
Grotere aquaria
Wie spectaculaire bassins met grote diersoorten verwacht, komt bedrogen uit. De oorspronkelijke opzet van het aquarium bleef grotendeels behouden. Wel zijn bestaande aquaria vergroot, verdiept en volledig opnieuw opgebouwd. Op sommige plekken zijn bovendien nieuwe aquaria en terraria toegevoegd.
Alle ruimtes in het gebouw kregen een eigen thema. In de bekende grote aquariumzaal staat de diversiteit van watergebieden wereldwijd centraal. Bezoekers zien er Noordzeebewoners zoals platvissen en zeesterren, maar ook tropische soorten als zebramurenes en poetsgarnalen uit de Rode Zee.
Alles stroomt
In de interactieve zaal Alles stroomt staat educatie over de wereldwijde waterkringloop centraal. Om dat verhaal te ondersteunen zijn aquaria ingericht voor onder meer regenboogelritsen, blinde grottenvissen en Marañon-pijlgifkikkers.
Eenmaal boven bevinden zich de themakamers Gestapelde werelden en Samen sterk. Hier zijn ecosystemen uit de Caraïbische kustzone nagebootst, waaronder mangroven, zeegrasvelden en koraalriffen. Vooral het zeegras is bijzonder, omdat dergelijke ecosystemen zelden in publieke aquaria worden nagebootst.
Herkomst
Sommige plant- en diersoorten in het aquarium zijn wildvang, al benadrukt Artis dat het in het hele aquarium waar mogelijk is beperkt. Dat is een bijzondere prestatie: anders dan bij veel zoogdieren, is de kweek van sommige vissoorten vaak kostbaar, onderontwikkeld, zeer complex of zelfs niet mogelijk in gevangenschap.
Amazone
Het merendeel van de dieren in het vernieuwde aquarium is nieuw en kwam uit verantwoorde kwekerijen, particulieren, dierentuinen en publieke aquaria. Een klein deel verbleef tijdens de renovatie achter de schermen of in andere dierentuinen.
Een voorbeeld zijn gigantische roodstaartmeervallen en zwarte pacu’s, die tijdelijk werden ondergebracht in het gorillahuis van Artis. Zij zijn nu teruggekeerd naar de nieuwe Amazone-themaruimte. Verder zijn hier onder meer Braziliaanse regenboogboa’s, pijlgifkikkers en spatzalmen te zien.
Peperduur, maar toegankelijker dan ooit
Het totale prijskaartje van de renovatie bedraagt ongeveer 50 miljoen euro. Onder leiding van Artis-directeur Rembrandt Sutorius werd dat bedrag bijeengebracht via bijdragen van de gemeente, provincie, landelijke overheid, fondsen en particuliere donateurs. Voor de afronding van het project werd zelfs nog een speciale inzamelingsactie opgezet.
Het Aquarium werd ontwikkeld door een groot deel van hetzelfde creatieve team dat eerder verantwoordelijk was voor Artis-Micropia en het vernieuwde Artis-Groote Museum. Opvallend is dat men er bij dit ontwerp voor koos negentig procent van het gebouw toegankelijk te maken voor bezoekers. Daar vallen ook delen van het gebouw onder die eerder gesloten bleven.
Voor het eerst kunnen ook de historische catacomben worden bezocht, waar het oorspronkelijke filtersysteem nog altijd functioneert. Daarnaast maakt de voederkeuken nu deel uit van de expositie. Via glazen ruiten zijn ook achter de schermen-ruimten zichtbaar voor publiek. Ook andere ruimten zijn na de renovatie opengesteld.
Koraalriffen en Nederland
Terug op de benedenverdieping staat een reeks zoutwateraquaria klaar voor levende koraalriffen, al zijn alle bakken nog leeg. De nabijgelegen ruimte Onze onderwaterburen staat in het teken van Nederlandse sloten, rivieren en moerassen. Hier bevindt zich ook het bekende Amsterdamse gracht-aquarium, waar tegenwoordig onder meer de Europese paling worden gehouden.
Volgens een woordvoerder van Artis draait het vernieuwde aquarium niet om het tonen van zoveel mogelijk soorten, maar om “de samenhang tussen dier, plant en leefomgeving”. Toch moeten uiteindelijk ongeveer 250 diersoorten in het gebouw worden gehuisvest. Daarvoor beschikt het gebouw nu over in totaal één miljoen liter water, waarvan zestig procent zeewater en veertig procent zoetwater.
Opening voor bezoekers
Het Artis-Aquarium opent op zondag 14 juni voor bezoekers met een regulier toegangsbewijs voor Artis. Voor zaterdag 13 juni organiseerde de dierentuin een opvallende actie: iedereen die op die dag met een duikbril naar Artis komt, mag gratis naar binnen. Anderhalf uur nadat de actie live ging, waren alle beschikbare tijdsloten al vergeven.
