Hoe ontwerp je een dierentuingebied? Daar weet Sam Barten het antwoord op. De 25-jarige creatieveling was grotendeels verantwoordelijk voor het ontwerp van Ngyuwe: het grootste nieuwe Nederlandse dierentuingebied van dit jaar. In gesprek met ZooFlits vertelt hij over het ontwerpproces achter deze uitbreiding in het Brabantse dierenpark ZooParc Overloon.
Het bedrijf Libéma, eigenaar van onder andere Safaripark Beekse Bergen en dus ook ZooParc Overloon, is voor Barten al lang vertrouwd terrein. “Ik werkte zes jaar lang bij een frietkar op het entreeplein in Beekse Bergen”, vertelt hij. “Er zou een nieuwe frietlocatie komen, maar dat werd uitgesteld. Omdat ik de opleiding Ruimtelijk Vormgeving volgde, heb ik maar op eigen initiatief een ontwerp voor een nieuwe frietkraam ingediend.”
Via een omweg belandde zijn ontwerp bij een van de ontwerpers van Libéma. Hoewel de kraam er nooit kwam, werd daarmee wel het eerste zaadje van zijn carrière als ontwerper geplant. Na een stage in de Efteling en afronding van zijn opleiding bood hij zich aan als stagiar op de ontwerpersafdeling bij Libéma. Daar mocht hij eerst meewerken aan nieuwigheden op het Beekse Bergen-vakantiepark. Dat bleek een succes: hij kreeg een vaste aanstelling en werkte mee aan diverse projecten. In 2023 kreeg hij zijn grootste opdracht tot nu toe: meewerken aan het ontwerp van Ngyuwe.
Afrikaanse dieren en hun wensen
Voor Ngyuwe bestond al een globaal plan: de locatie, beoogde diersoorten en educatieve doelen lagen vast in een masterplan. Barten werkte, samen met collega Rick Merkx, deze uitgangspunten uit tot een voorlopig ontwerp. Anders dan bij bijvoorbeeld voor het vakantiepark, moest hij nu rekening houden met een andere uitdagende factor: dieren. “Ik weet bijvoorbeeld niet wat een okapi nodig heeft, dat weten de experts van ZooParc wel. Zij vullen voor de dieren een lijst in met alle vereisten: afscheidingen, oppervlaktes en specifieke behoeften. Wij proberen dat zo goed mogelijk te verwerken, maar die ontwerpen gaan vaak heen en weer.”
Het werd een complexe puzzel. “Alles moet passen: de dieren moeten voldoende ruimte hebben, maar de bezoekersbeleving moet ook goed zijn. Wij dragen ideeën aan over welke dieren waar kunnen komen, zodat het verhaal klopt. Eerst is zo’n invulling van een gebied heel planmatig, daarna brengen we sfeer aan met waterpartijen, uitkijkpunten en decor.”
Van ontwerp naar uitvoering
Het ontwerp werd verfijnd, kostenramingen gemaakt en vervolgens aan de Libéma-directie voorgelegd. In tegenstelling tot bijvoorbeeld veel Duitse dierentuinen, ontvangt ZooParc geen miljoenen euro’s aan subsidie. Voor Ngyuwe, met twee tropische kassen, bijna twintig diersoorten en een oppervlak van twee hectare, kwam uiteindelijk een budget van ruim twee miljoen euro vanuit de directie vrij.
“Dat is krap. Je weet vooraf wat het ongeveer mag kosten, maar zolang je niet exact weet wat je gaat bouwen, blijft het lastig. Er moet vaak aan het voorlopig ontwerp geschaafd worden. Dat is soms frustrerend. Er is menig keer gevloekt”, lacht Barten. Een voorbeeld: de kas die eigenlijk voor het gebied gepland was, wilde men toch graag duurzamer zien. “Dat werd daarom duurder. Dan moeten we onderdelen schrappen of moet er budget bijkomen. Dat hoort bij ieder ontwerpproces.”
Ook in de thematisering werden keuzes gemaakt. “We hebben besloten om op een paar focuspunten echt uit te pakken, zoals bij de grot met nachtdieren. Daar lopen bezoekers ook vlak langs dus daar wil je niet op besparen.” Daar werden dan ook kwalitatieve kunstrotsen aangebracht. Elders moet goedkopere aankleding als jonge beplanting en echte stenen het tropisch Afrikaanse gevoel gaan oproepen.
Trots en toekomstplannen
Na het ontwerpproces hield Barten zijn werk voor Ngyuwe niet op. Hij is regelmatig op de bouwplaats te vinden voor praktische vragen. “Over kleurcodes, afwerkingen… Maar veel wordt ook op eigen inzicht gedaan. Dierverzorgers richten verblijven vaak zelf in. Dat eigenaarschap maakt ook dat zij het meer gaan zien als hun project, waar zij aan hebben bijgedragen.”
Barten is trots op het resultaat. “Het was uitdagend door de verantwoordelijkheid. Ik heb er slapeloze nachten van gehad. Maar Rick en ik vullen elkaar goed aan: hij is goed in het landschappelijke en overkoepelende aspect, ik meer het thematische. Sommige bezoekers zullen het niet merken, maar hoe het verhaal vanaf het Afrikaanse dorpje door het gebied is verweven, is voor mij als ontwerper echt satisfying.”
Inmiddels werkt hij alweer aan nieuwe projecten. “We hebben net een horecalocatie in Beekse Bergen omgebouwd tot pannenkoekenrestaurant en werken nu aan een nieuw restaurant in Eindhoven Zoo.” Hoewel hij altijd al gefascineerd is geweest door dierentuinen, waterparken en attracties, voelt hij zich niet beperkt tot die projecten. “Dieren zijn leuk, maar een hotelkamer ontwerpen kan net zo uitdagend zijn. Ik blijf dit werk nog heel graag lang doen.”
Bekijk hier meer foto’s van Ngyuwe.
